Για τους περισσότερους από εμάς, το φαγητό είναι μια καθημερινή ανάγκη, μια απόλαυση ή, το πολύ, ένα ζήτημα υγείας και οικονομίας. Για μένα, όμως, και για τους συμμαθητές μου στην ειδικότητα της Τεχνολογίας Τροφίμων, το τρόφιμο είναι κάτι πολύ παραπάνω: είναι μια ολόκληρη επιστήμη.

Πρόσφατα, στο πλαίσιο των μαθημάτων μας, ανέλαβα να εκπονήσω μια ερευνητική εργασία πάνω σε ένα θέμα που, ομολογώ, με σόκαρε με την έκτασή του: την Απάτη στην Αγροδιατροφική Αλυσίδα (Agri-Food Fraud). Ψάχνοντας πηγές, μελέτες και τη νομοθεσία, συνειδητοποίησα ότι πίσω από τις λαμπερές συσκευασίες και τις «ακαταμάχητες» προσφορές στα ράφια των σούπερ μάρκετ, κρύβεται συχνά μια σύγχρονη μάστιγα. Και δεν μιλάμε για ένα απλό, ανθρώπινο «λάθος» στη γραμμή παραγωγής, αλλά για ένα καλά οργανωμένο δίκτυο δόλιων πρακτικών.

Τι έμαθα ότι ορίζει ο νόμος ως «Νοθευμένο Τρόφιμο»;

Ξεκινώντας την εργασία μου από τα βασικά, αναζήτησα την εθνική μας νομοθεσία. Σύμφωνα με τον Ν. 4235/2014, ως «νοθευμένα τρόφιμα» ορίζονται εκείνα στα οποία έχουν προστεθεί ύλες –συνήθως πολύ φθηνότερες– με σκοπό την κερδοσκοπία ή την επίτευξη μιας καλύτερης εμφάνισης, η οποία όμως δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική ποιότητα του προϊόντος. Με απλά λόγια: μας πουλάνε «φύκια για μεταξωτές κορδέλες» με μοναδικό σκοπό το κέρδος.

Τα 4 Κριτήρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης που μελέτησα

Αυτό που μου έκανε εντύπωση κατά την έρευνα είναι ότι στην ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν υπάρχει ένας ενιαίος ορισμός για την «απάτη». Αντίθετα, η ΕΕ έχει θεσπίσει τέσσερα συγκεκριμένα κριτήρια που ακολουθούν.

Παραβίαση της νομοθεσίας: Να αντίκειται στους κανόνες της ΕΕ για την αγροδιατροφική αλυσίδα.

Πρόθεση: Ο παραγωγός ή ο έμπορος να το κάνει εσκεμμένα. Δεν πρόκειται για μια τυχαία επιμόλυνση στο εργοστάσιο, αλλά για μια συνειδητή απόφαση να αντικατασταθεί ένα ακριβό συστατικό με ένα υποδεέστερο.

Εξαπάτηση του καταναλωτή: Να χρησιμοποιούνται τεχνάσματα (όπως τεχνητά χρώματα ή αρώματα) για να κρυφτεί η κακή ποιότητα.

Οικονομικό όφελος: Το μοναδικό κίνητρο να είναι το παράνομο κέρδος.

Η «εφευρετικότητα» των επιτήδειων

Στο κύριο μέρος της εργασίας μου, κατέγραψα τις πιο συχνές περιπτώσεις απάτης που εντοπίζονται στην αγορά. Η αλήθεια είναι ότι η εφευρετικότητα των απατεώνων δεν έχει όρια:

Ψευδείς ισχυρισμοί: Να αγοράζουμε συμβατικά τρόφιμα νομίζοντας ότι είναι «βιολογικά», ή αυγά από κότες σε κλουβιά βαφτισμένα ως «ελευθέρας βοσκής».

Νόθευση των «χρυσών» μας προϊόντων: Η ανάμιξη του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου με φθηνά σπορέλαια ή πυρηνέλαια, και η απομίμηση παραδοσιακών προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ, όπως η φέτα μας.

Χημικές παρεμβάσεις στο εργαστήριο: Η χρήση μη εγκεκριμένων πρόσθετων ή κτηνιατρικών φαρμάκων που δεν αναγράφονται πουθενά.

Παραοικονομία: Παράνομα σφαγεία και εγκαταστάσεις κρέατος που λειτουργούν χωρίς κανέναν υγειονομικό έλεγχο.

Γεωγραφική παραπλάνηση: Οι γνωστές σε όλους μας «ελληνοποιήσεις» προϊόντων εισαγωγής.

«Θαυματουργές» ιδιότητες: Προϊόντα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα με ψευδείς ισχυρισμούς υγείας, που δήθεν προστατεύουν ή θεραπεύουν ακόμη και από τον Covid-19.

Δεν είναι απλώς ένα οικονομικό έγκλημα

Αυτό που θέλω να τονίσω μέσα από το άρθρο μου –και είναι το βασικό συμπέρασμα της εργασίας μου– είναι ότι η αγροδιατροφική απάτη δεν είναι ένα «ανώδυνο» οικονομικό έγκλημα. Όταν φτάνουν στο πιάτο μας μη ασφαλή τρόφιμα, μιλάμε για άμεσο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.

Αλλά ακόμη και όταν δεν κινδυνεύει η ζωή μας, οι συνέπειες γύρω μας είναι τεράστιες:

• Μας κλέβουν τα χρήματα: Προκαλείται τεράστια οικονομική ζημιά σε εμάς τους καταναλωτές, αλλά και στις ίδιες τις επιχειρήσεις που αγοράζουν πρώτες ύλες .
• Χάνουμε την εμπιστοσύνη μας: Σταματάμε να εμπιστευόμαστε τις ετικέτες και την αγορά.
• Καταστρέφεται ο σωστός επαγγελματίας: Πλήττονται θανάσιμα οι νόμιμες επιχειρήσεις και οι παραγωγοί που τηρούν ευλαβικά τους κανόνες, επενδύουν στην ποιότητα και δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τις εξευτελιστικές τιμές των απατεώνων.

Προσοχή στο «δόλωμα» της χαμηλής τιμής

Κλείνοντας την έρευνά μου, το πιο σημαντικό μάθημα που κράτησα είναι ένα: Όταν μια τιμή φαίνεται «πολύ καλή για να είναι αληθινή», τότε κατά 99% δεν είναι αληθινή! Είτε είμαστε απλοί καταναλωτές είτε επαγγελματίες του κλάδου, πρέπει να είμαστε εξαιρετικά υποψιασμένοι. Το να αγοράζουμε τρόφιμα ή πρώτες ύλες σε τιμές ασυνήθιστα χαμηλότερες από τις κανονικές, ή από ανώνυμες πηγές χωρίς ιχνηλασιμότητα, είναι το μεγαλύτερο λάθος. Για εμάς σημαίνει σίγουρη εξαπάτηση, ενώ για μια επιχείρηση μπορεί να σημάνει μέχρι και ποινικές διώξεις.

Η θωράκιση αυτού που τρώμε απαιτεί αυστηρούς ελέγχους από το κράτος, αλλά πάνω από όλα υπεύθυνη στάση από όλους μας. Ως μελλοντικός τεχνολόγος τροφίμων, πιστεύω ακράδαντα ότι η γνώση είναι η πρώτη και η πιο ισχυρή μας άμυνα!

Ακολουθεί η μετάφραση του άρθρου στα Αγγλικά, διατηρώντας ακριβώς το ύφος του μαθητή/σπουδαστή Τεχνολογίας Τροφίμων, προσαρμοσμένο για μια ηλεκτρονική εφημερίδα (e-newspaper).

Behind the Shiny Label

 What is Agri-Food Fraud and how does it affect us?

For most people, food is just a daily necessity, a pleasure, or at most, a matter of health and finances. For me, however, and for my classmates in the Food Technology program, food is something much more: it is an entire science.

Recently, as part of our coursework, I undertook a research project on a topic that, I must admit, shocked me with its sheer scale: Agri-Food Fraud. Looking into sources, studies, and legislation, I realized that behind the shiny packaging and the “irresistible” deals on supermarket shelves, a modern plague is often hidden. And we are not talking about a simple, human mistake on the production line, but rather a well-organized network of fraudulent practices.

What does the law define as “Adulterated Food”?

Starting my project with the basics, I looked up our national legislation. According to Law 4235/2014, “adulterated foods” are defined as those to which substances—usually much cheaper ones—have been added for the purpose of profiteering or achieving a better appearance that does not, however, reflect the product’s actual quality. In plain terms: they are selling us fool’s gold just to make a profit.

The 4 EU criteria I studied

What struck me during my research is that there is no single, clear-cut definition of “fraud” in EU legislation. Instead, the EU has established four specific functional criteria. Therefore, for a non-compliance to be officially classified as agri-food fraud, the following must apply cumulatively (all together):

Violation of the law: It must run counter to EU rules for the agri-food chain.

Intent: The producer or trader must do it deliberately. This isn’t about accidental contamination at the factory; it’s a conscious decision to replace an expensive ingredient with an inferior one.

Consumer deception: Using gimmicks (like artificial colors or flavors) to hide poor quality or aging.

Economic gain: The perpetrator’s sole motivation is illegal profit or gaining an unfair competitive advantage.

The “Ingenuity” of the fraudsters

In the main body of my project, I documented the most common cases of fraud detected in the market. Honestly, the ingenuity of these fraudsters knows no bounds:

False claims: Buying conventional food thinking it is “organic,” or eggs from caged hens branded as “free-range.”

Adulteration of our “liquid gold”: Mixing extra virgin olive oil with cheap seed oils or pomace oil, as well as counterfeiting traditional PDO/PGI products, like our traditional Feta cheese.

Chemical interventions in the lab: Using unauthorized additives or veterinary drugs that are nowhere to be found on the label.

The underground economy: Illegal slaughterhouses and meat processing facilities operating without any sanitary control.

Geographical deception: The well-known practice of “Greek-washing” (mislabeling imported products as domestic).

“Miracle” properties: Products recently marketed with false health claims, allegedly protecting against or even curing Covid-19.

It is not Just a financial crime

What I want to emphasize through my article—and it is the core conclusion of my research—is that agri-food fraud is not a “painless” financial crime. When unsafe food reaches our plates, we are talking about a direct threat to public health.

But even when our lives are not in immediate danger, the wider consequences are devastating:

They steal our money: It causes massive financial damage to us as consumers, but also to businesses themselves when purchasing raw materials .

We lose our trust: We stop trusting food labels and the market itself.

The honest professional is ruined: Legitimate businesses and producers who strictly follow the rules and invest in quality are fatally affected, as they cannot compete with the dirt-cheap prices of fraudsters.

 Beware of the “Cheap Price” bait

Finishing up my research, the most important lesson I took away is this: When a price seems too good to be true, it probably is! Whether we are everyday consumers or industry professionals, we must be extremely cautious. Sourcing food or raw materials at prices unusually lower than market value, or from anonymous sources with no traceability, is the ultimate mistake. For a consumer, it means guaranteed deception; for a business, it could lead all the way to criminal prosecution.

Safeguarding what we eat requires strict state inspections, but above all, a responsible attitude from all of us. As a future food technologist, I firmly believe that knowledge is our first and most powerful line of defense!